Sejarah Pulau Sipadan
Pulau itu kemudiannya menjadi pusat pertikaian wilayah yang sengit antara Indonesia dan Malaysia, kemudian pada tahun 2002 Mahkamah Keadilan Antarabangsa menganugerahkan Pulau Sipadan kepada Malaysia, yang kemudiannya mula mentadbir dan melindungi hidupan laut semula jadi serta sumber hidupan liar di kawasan itu.
Pada 1 Januari 2005, semua resort Sipadan ditutup dan dipindahkan ke Pulau Mabul.
Sejak April 2019, Taman-Taman Sabah membenarkan seramai 254 penyelam setiap hari.
Sejak Januari 2023, Taman-Taman Sabah hanya membenarkan 3 selaman sehari untuk setiap penyelam di Pulau Sipadan.
Selama 1 bulan, bermula dari 1 hingga 30 November setiap tahun, Pulau Sipadan akan ditutup kepada semua pelancong, penyelam, bukan penyelam dan pengunjung snorkeling bagi memelihara batu karang serta hidupan marin. Pulau Sipadan akan dibuka semula pada 1 Disember dan akan terus beroperasi sepanjang bulan Disember.
Pulau Sipadan yang terkenal dan terletak tidak jauh dari pantai Timur Sabah di Malaysia merupakan salah satu lokasi menyelam terbaik di dunia, menarik perhatian penyelam, penjelajah dan penyelidik dari seluruh pelosok dunia.
Rancang perjalanan anda ke Pulau Sipadan
Satu-satunya pulau lautan di Laut Celebes, ia terbentuk daripada terumbu karang hidup yang tumbuh di atas gunung berapi yang meningkat 600m dari dasar laut dan dilitupi hutan hujan yang subur dan terpelihara.
Pulau karang kecil seluas 12 hektar ini mempunyai sejarah yang panjang dan bergolak bermula dari tahun 1800-an ketika ia berada di bawah kedaulatan Sepanyol, kemudian diserahkan kepada Sultan Sulu, disusuli dengan Amerika, Belanda, Great Britain dan kini Malaysia.
Pada tahun 1933, Pulau Sipadan yang kecil telah diisytiharkan sebagai santuari burung.
Pulau Mabul yang berdekatan telah menerima penghijrah dari Filipina sejak tahun 1970-an. Mereka adalah penduduk kampung dan nelayan.
Pada masa lalu, Pulau Sipadan pernah menjadi pusat pertikaian wilayah antara Indonesia dan Malaysia. Pada akhir 2002, Mahkamah Keadilan Antarabangsa menganugerahkan pulau itu kepada Malaysia.
Pada 23 April 2000, 21 orang telah diculik oleh kumpulan pengganas Filipina, Abu Sayyaf. Semua mangsa akhirnya dibebaskan dengan selamat.
Sejak itu, tentera Malaysia melindungi pelancong dan sebahagian besar kawasan pulau itu tidak boleh dikunjungi.
Sejak 1 April 2008, sistem permit Sipadan oleh Taman-Taman Sabah hanya membenarkan 120 penyelam setiap hari.
Sejak Januari 2023, Taman-Taman Sabah hanya membenarkan 3 selaman sehari untuk setiap penyelam di Pulau Sipadan.
Lima fakta menarik tentang Pulau Sipadan
Bagaimana Pulau Sipadan mendapat namanya?
Terdapat beberapa catatan sejarah tentang bagaimana nama Pulau Sipadan wujud dan anda mungkin mendengar bahawa ia bermaksud Pulau Sempadan, yang merupakan teori yang munasabah memandangkan ia terletak berhampiran dengan pantai Borneo serta berdekatan sempadan kolonial bekas Belanda dan British. Namun begitu, perkataan Melayu untuk 'Border' ialah Sempadan yang menyangkal teori ini.
Versi yang paling biasa dan diterima meluas bagi nama Sipadan ialah ia berasal daripada masyarakat Siparan yang merupakan sebahagian daripada etnik Bajau atau populasi Gipsi Laut yang sering belayar ke sana untuk mengutip telur penyu sebagai makanan. Sehingga hari ini, mereka masih memanggilnya Pulau Siparan.
Satu kisah Bajau yang mengerikan ialah apabila mayat seorang pengutip telur penyu bernama Si Paran ditemui di pulau itu (Gelaran Si ialah terma Melayu yang digunakan untuk menunjukkan penghormatan atau kasih sayang), oleh itu pulau berkenaan dipanggil 'Pulau Si Paran' yang kemudiannya bertukar menjadi Pulau Sipadan. Tidak banyak yang diketahui sebelum abad ke-20 disebabkan kedudukannya yang terpencil, jadi kita tidak akan pernah mengetahui kisah sebenar, namun kita tahu bahawa rujukan terawal kepada Sipadan terdapat pada peta navigasi Belanda dari tahun 1840-an.
Sipadan adalah sebuah santuari burung sebelum ia menjadi taman permainan penyelam
Pulau Sipadan terkenal sebagai syurga penyelam dan tempat penyu bertelur tetapi pada tahun 1933 di bawah pemerintahan British, Pemuliharaan Hutan Sandakan telah mengisytiharkannya sebagai santuari burung dan ia telah disahkan dalam Warta rasmi, dan diwartakan semula pada tahun 1963 oleh Kerajaan Malaysia.
Ia kekal sebagai destinasi memerhati burung yang popular pada hari ini, kerana ia adalah lokasi persinggahan migrasi penting untuk burung seperti Wood dan Sand Pipers, Helang Laut, burung raja udang, burung kelicap dan perling serta Megapode yang besar seperti ayam atau burung Tambun.
Malah, status Pulau Sipadan sebagai santuari burung kekal tidak berubah sehingga tahun 1970-an, dan hanya selepas ahli oseanografi mula meneroka dunia di bawah Sipadan, barulah mereka menyedari kepentingan pulau ini sebagai salah satu habitat marin yang paling penting di seluruh Lembangan Indo-Pasifik.
Rumah api Sipadan
Pulau Sipadan telah menjadi subjek pertikaian yang hangat selama beberapa dekad dengan mahkamah Antarabangsa terpaksa menentukan sama ada Republik Indonesia atau Malaysia memegang kedaulatan pulau tersebut. Salah satu cara untuk menentukannya adalah dengan melihat kepada perjanjian bersejarah, persefahaman dan tanah yang mereka miliki. Mahkamah mendapati bahawa tiada negara yang mempunyai sebarang hak milik ke atas pulau tersebut, jadi mereka kemudian mengkaji tentang pendudukan efektif ke atas pulau itu.
Pada masa itu Malaysia memantau peraturan dan kawalan pengutipan telur penyu yang sangat menguntungkan, dan penyelenggaraan rumah api keluli yang dibina oleh pihak berkuasa Borneo pada tahun 1962, dan inilah aktiviti yang memainkan peranan penting dalam mendorong mahkamah untuk memutuskan memihak kepada Malaysia. Walaupun kini kelihatan agak terbiar, rumah api setinggi 24m itu masih berdiri tetapi tidak boleh diakses oleh pelawat.
Pertikaian tentang telur penyu
Pulau Sipadan merupakan lokasi terkenal untuk pengutipan telur kerana penyu telah mengunjungi kawasan ini selama berabad-abad lamanya untuk bertelur. Sangat penting dalam budaya tempatan, telur penyu menyediakan sumber protein yang utama, dan dimakan di majlis khas seperti majlis perkahwinan dan upacara keagamaan sebagai makanan istimewa tradisional.
Pada tahun 1878, dua buah keluarga telah diberikan hak kekal untuk mengutip telur penyu oleh Sultan Sulu dan sebagai balasan, baginda akan menerima sebahagian daripada telur tersebut sebagai bayaran lesen. Hak turun-temurun ini diturunkan melalui generasi kedua-dua keluarga itu, dan walaupun Sipadan menjadi sebahagian daripada rizab alam semula jadi telur penyu yang dilindungi pada tahun 1964, mereka terus mengutip telur penyu sehingga tahun 1980-an.
Memandangkan populariti Pulau Sipadan semakin berkembang sebagai destinasi menyelam, kerajaan Sabah memberikan lesen untuk pembinaan dua belas resort menyelam di Sipadan, dan pengendali selam dalam usaha melindungi telur serta habitat penyu telah bersetuju untuk membayar sejumlah wang tahunan kepada kedua-dua keluarga itu sebagai ganti bagi menghentikan aktiviti pengumpulan telur.
Kedua-dua keluarga itu kemudiannya menghadapi pertempuran sengit di mahkamah untuk menegakkan semula hak mereka mengutip telur penyu serta menuntut hak ke atas pulau itu sendiri. Kes mereka telah ditolak dan hari ini, penyu terus bertelur di Sipadan, dilindungi daripada aktiviti pemburuan haram untuk dimakan manusia.
Tempat penetasan penyu di Sipadan
Taman Pulau Penyu (Turtle Island Park) berhampiran Sandakan ialah tarikan pelancong utama, merupakan projek pemuliharaan besar yang ditubuhkan untuk melindungi, mendidik dan memastikan kelangsungan hidup penyu laut yang terancam. Kawasan ini mengelilingi tiga buah pulau dan dipromosikan secara meluas di seluruh dunia. Tetapi apa yang kurang diketahui adalah tempat penetasan penyu lain di Pulau Sipadan yang tidak banyak dipromosikan. Pelawat yang ingin melawat tapak tersebut perlu memohon terus dengan tempat penetasan itu.
Telur-telur dikumpul di pantai dan diletakkan di kawasan khusus yang dilindungi daripada pemangsa untuk proses pengeraman. Telah didapati bahawa suhu yang lebih tinggi cenderung menghasilkan penyu jantan, manakala suhu yang lebih rendah menghasilkan penyu betina, jadi dalam usaha untuk menghasilkan populasi penyu yang seimbang, separuh daripada telur disimpan di tempat teduh dan separuh lagi di bawah cahaya matahari langsung. Setelah menetas, anak penyu dilepaskan kira-kira 4m di atas pantai untuk memberi peluang agar mereka meredah sendiri jalan ke laut, lalu membantu mereka mengingati pulau tersebut apabila ia kembali untuk bertelur kelak.
Apakah masa depan bagi Pulau Sipadan
Pulau Sipadan telah diisytiharkan sebagai "Taman Pulau Sipadan" pada tahun 2009 dan mempunyai sejumlah 16,846 hektar Laut dan Terumbu Karang yang ditadbir dan dilindungi oleh Majlis Keselamatan Negara Malaysia. Ditadbir oleh pejabat daerah Semporna dan oleh Pihak Berkuasa Taman-taman Sabah (Sabah Parks), matlamat jangka panjangnya adalah untuk menjadi tapak warisan UNESCO yang diiktiraf.
Huge efforts have been stepped up to protect and conserve this national treasure including relocating all the resorts from Sipadan to other Islands and banning overnight stays. Despite these efforts, there are still some problems such as hurricanes which damage natural resources, and as tourism continues to rise, there is increasing reef and coral damage from careless divers, and resorts and boats from nearby Islands raise pollution levels. To combat this, they limited diving permits to just 120 per day in order to help the local dive operators.Pada tahun 2019, pengurusan Pulau Sipadan telah dipindahkan ke Taman-Taman Sabah. Seterusnya, bilangan permit harian dinaikkan kepada 176 permit sehari dan kemudian meningkat sekali lagi kepada 254 permit sehari. Sebagai pampasan, untuk memelihara dan membolehkan persekitaran marin tumbuh semula, bermula pada tahun 2020, Pulau Sipadan akan ditutup kepada pelancong setiap bulan November.